Complexe uitdagingen voor veiligheidsregio’s

Tijden veranderen. De veiligheid van de Nederlander staat op diverse manieren onder druk. Denk aan nieuwe fenomenen als cybercrime, overbelaste stroomnetten en klimaatverandering. De veiligheidsregio’s in ons land staan zodoende voor complexe uitdagingen. RSM is nauw betrokken bij de Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL). Die betrokkenheid gaat beduidend verder dan het opmaken van de jaarrekening. “We trekken samen aan de voorkant op”, zegt René Thain, concern controller VRZL.

Léon Houben is directeur van de VRZL en tevens commandant van de brandweer. De begroting van deze veiligheidsregio bedraagt circa 75 miljoen euro. De organisatie heeft naast ruim 500 vrijwilligers 470 mensen in vaste dienst. De afgelopen jaren stonden in het teken van ingrijpende gebeurtenissen. Houben: “We hadden tot 2020 vooral te maken met de traditionele flitscrises. In 2020 was er sprake van een breuklijn toen de coronapandemie uitbrak. Er werd toen heel erg naar de veiligheidsregio’s gekeken. Zo werd onder andere in Zuid-Limburg het Heuvelland voor langere periode voor toeristen afgesloten. En de pandemie was nog niet voorbij of de oorlog in Oekraïne brak uit; aan ons de taak voor noodopvanglocaties te zorgen. Verder was er in 2021 de watersnoodramp in Valkenburg die zich als een olievlek over de zuidelijke helft van deze provincie verspreidde. Dat vraagt om de juiste coördinatie en doortastend handelen. Het doet iets met je organisatie.”

Snel schakelen

De oorlog in Oekraïne zorgde voor een grote vluchtelingenstroom. De veiligheidsregio’s in ons land, dus ook de VRZL, moesten aan de bak. “We hebben een flink aantal noodlocaties opgezet. Daarvan zijn er nu nog zeven over, vier voor opvang van ontheemden uit Oekraïne en drie voor de crisisnoodopvang van asielzoekers. We moesten snel schakelen, maar we hadden wel met andere partijen en organisaties zoals het COA en de verantwoordelijke ministeries te maken. Veel overleg dus, zeker met de burgemeesters van de betrokken gemeenten. We stelden bijvoorbeeld zelf de huisregels op. Iedereen om 10 uur ’s avonds binnen zijn om een voorbeeld te noemen. Het COA vond dat eerder maar niets. We voeren een strak regime en hebben tot nu toe nog nooit gedoe gehad. We organiseerden bovendien Open Dagen, ook voor de omwonenden van de locaties. Als die op een plek bijvoorbeeld meer verlichting wilden, zorgden wij daarvoor. De liefde moet van twee kanten komen.”

Stefan Prevoo, audit director bij RSM komt met enige regelmaat over de vloer bij VRZL in Sittard. "Als het gaat over kosten en baten volgt er geen eendimensionale discussie. RSM kijkt over de schouders mee. De jaarrekening moet kloppen, maar we adviseren ook bij de noodzakelijke regelgeving, de btw-verrekening, de vergoeding voor de vrijwilligers en andere belastingzaken. We moeten wat betreft onze rol ook reëel zijn. Als er crisis is, heb je liever een brandweerman dan een accountant over de vloer. Onze mening doet ertoe. VRZL beschikt over een netwerk van specialisten. RSM is een belangrijk onderdeel van het geheel. We kunnen op een goede manier met elkaar sparren, hebben respect voor elkaars argumenten. En het is uitdagend voor een organisatie te werken die midden in de samenleving staat, die mensen centraal stelt en die deels in de anonimiteit heel belangrijk werk verricht.”

Landelijke schaal

De watersnoodramp in Valkenburg in 2021 maakte duidelijk hoe belangrijk een goede crisisorganisatie is. Ook recente overstromingen in andere Europese regio’s, zoals rond Valencia in Spanje, laten zien welke gevolgen gebrekkige coördinatie kan hebben. Gestroomlijnde samenwerking en betrouwbare informatievoorziening zijn daarom essentieel bij rampenbestrijding. Dat betekent ook dat de ICT op orde moet zijn. Houben werkte tot 2004 zelf in de ICT-sector. “De echte ICT-specialisten komen niet bij ons werken. Daarvoor is onze organisatie te klein. We werken op dit moment samen met Solido, een ICT-samenwerkingsverband van diverse gemeenten in Zuid-Limburg. Daarnaast zijn we op landelijke schaal bezig om onze systemen robuuster te maken. Hierover voeren we op dit moment gesprekken met onder andere KPN.

Cybercrime

Ook Defensie stelde eisen met betrekking tot de ICT. In juli 2025 werden de veiligheidsregio’s aangewezen als vitale aanbieder binnen de sector Openbare Orde en Veiligheid (OOV). Houben: “VRZL is primair verantwoordelijk voor en/of levert een belangrijke bijdrage aan de vitale processen: inzet brandweer, crisiscoördinatie en besluitvorming, en communicatie- en informatievoorziening. Hiermee is VRZL onderdeel geworden van de vitale infrastructuur. Met deze aanwijzing is VRZL een interessant doelwit geworden voor hackers. Dat heeft tot gevolg dat de eisen met betrekking tot de ICT en de daarbij behorende beveiliging fors zijn opgeschroefd. We zijn op ICT-gebied zeker vitaler geworden en aanmerkelijk minder vatbaar voor cybercrime. Zeker als publieke organisatie is het belangrijk op dit gebied uiterst alert te zijn. Er zijn voor hackers immers twee redenen voor cybercrime: de geopolitieke reden om het vertrouwen te schaden en de commerciële waarbij het louter om geld te doen is.”

Unieke positie

Naast digitale weerbaarheid vraagt ook de geografische ligging van Zuid-Limburg om specifieke aandacht. De VRZL is mede door de geografische ligging uniek in Nederland. Een heel groot gedeelte van de provincie grenst aan de landen Duitsland en België. Houben: “Dat betekent dan ook dat we internationaal moeten samenwerken. Landelijk zijn wij een voorbeeld van hoe er internationaal wordt samengewerkt en welke afspraken hierover gemaakt zijn.”

Actualiteit

De werkzaamheden van de VRZL beperken zich niet tot het bestrijden van incidenten. Minstens zo belangrijk zijn preventie, voorbereiding en advisering. René Thain: ‘’We kunnen het ons niet veroorloven op onze lauweren te rusten. We worden altijd ingehaald door de actualiteit. We moeten dus de middelen hebben om daarop voorbereid te zijn. De wijkagent is veelal verdwenen en basisscholen gaan dicht, maar vrijwel elk dorp heeft nog wel zijn eigen brandweerkazerne. Om de bewoners van Zuid- Limburg snel en adequaat te kunnen informeren, hebben wij een veiligheidsapp ontwikkeld: De ‘ZuidLimburgVeilig-app’ die voor iedereen gratis te downloaden is en waarbij burgers realtime geïnformeerd worden bij incidenten. Met die app hebben we de tweede prijs gewonnen bij een verkiezing op het gebied van meest innovatieve ontwikkelingen. We werken voortdurend aan voorbereiding en bewustwording. Zo ondersteunen we onder andere gemeenten, zorginstellingen en inwoners bij het opstellen van crisisplannen. Onze rol is voor een belangrijk deel adviserend. Als de gemeentepolitiek besluit dat er verkeersdrempels op een bepaalde weg moeten komen, wordt ons gevraagd of dat mogelijk is in verband met de hulpdiensten. Een ander voorbeeld: we adviseren de KNVB op het gebied van veiligheid van het stadion van Fortuna Sittard.

Samenwerking

“Wat zeker niet onbenoemd mag blijven, is ons project operationele continuïteit vanwege de internationale veiligheidssituatie. De investeringen die wij daarin gedaan hebben in 2025 en die doorgaan in 2026. We lopen daarin voor op de rest van het land. In 2025 hebben we in nauwe samenwerking met RSM op het gebied van wet- en regelgeving samengewerkt om dit te realiseren”, vervolgt René Thain. “Het project voorziet in het treffen van concrete voorzieningen, maatregelen en middelen op elk van de 26 brandweerkazernes én het meld- en coördinatiecentrum (MCC) in Maastricht, zodat zij zelfstandig en betrouwbaar kunnen functioneren gedurende een langdurige en grootschalige stroomuitval. Hiermee versterken wij onze eigen weerbaarheid en zijn we voorbereid op (langdurige) verstoringen, waardoor we tijdens en na een omvangrijke storing of calamiteit snel kunnen herstellen en onze dienstverlening kunnen voortzetten. Met als uitgangspunt dat VRZL zelfvoorzienend zal zijn. Zo zijn bijvoorbeeld alle brandweerkazernes voorzien van stationaire noodstroomaggregaten die minimaal 72 uur zelfvoorzienend zijn, zonder bij te tanken.” Uiteindelijk draait het volgens Thain om één ding: inwoners van Zuid-Limburg moeten erop kunnen vertrouwen dat hulpverlening beschikbaar blijft wanneer die het hardst nodig is. “Juist in een tijd waarin crises steeds complexer en minder voorspelbaar worden, is voorbereiding geen luxe, maar een noodzaak.”

Dit artikel verscheen in de meest recente editie van het RSMagazine, een magazine dat twee keer per jaar in heel Nederland wordt verspreid onder cliënten, relaties en andere geïnteresseerden. Ontvangt u het magazine nog niet, maar wel geïnteresseerd? Neem dan contact op met Angelique Timmer-Weisscher via ATimmer@rsmnl.nl. Dan krijgt u het magazine voortaan ook kosteloos toegezonden!