De huidige stand van de Wet DBA

De discussie rond schijnzelfstandigheid en de Wet DBA blijft één van de meest complexe dossiers binnen het Nederlandse arbeids- en fiscaal recht. Alhoewel de Hoge Raad in zijn arresten inzake Deliveroo, respectievelijk Uber duidelijke handvatten heeft gegeven voor het beoordelen of in een werkrelatie sprake is van een zelfstandige (ZZP-er) danwel een werknemer, blijkt de wetgever nog steeds de nodige moeite te hebben om dit in een werkbaar wettelijk kader te gieten.

Na jaren van beperkt toezicht is de handhaving sinds 2025 weer aangescherpt, maar wel met een zogenoemde zachte landing (zie ook 2, hieronder). Eind 2025 is besloten deze zachte landing in 2026 gedeeltelijk te verlengen. Dat schept ruimte, maar ook onzekerheid. In de komende paragrafen bespreken we de huidige stand van zaken én wat organisaties hiermee moeten doen.

De huidige stand van de Wet DBA

Achtergrond van de Wet DBA

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA) werd ingevoerd om schijnzelfstandigheid tegen te gaan en duidelijkheid te scheppen over de kwalificatie van arbeidsrelaties. Jarenlang werd deze wet echter nauwelijks gehandhaafd.

In 2025 kwam daar verandering in: de Belastingdienst ging weer actief controleren, al werd dit opgebouwd via een overgangsperiode: de zachte landing.

Handhaving in 2025 en opzet voor 2026: de zachte landing

De zachte landing hield onder andere in dat:

De Belastingdienst handhaaft via voorlichting, waarschuwingen en bedrijfsbezoeken.
Géén verzuimboetes worden opgelegd.
Wel naheffingen mogelijk zijn, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.

Deze systematiek zou per 1 januari 2026 worden vervangen door volledige handhaving, inclusief boetes — maar politieke en (met name) maatschappelijke druk hebben tot een gedeeltelijke verlenging geleid. Zo waren – en zijn – veel opdrachtgevers nog onzeker over de beoordeling van arbeidsrelaties, mede ook omdat (andere) nieuwe wetgeving, zoals de Zelfstandigenwet of de VBAR, nog niet is ingevoerd. Daarnaast zou volledig uitstel botsen met afspraken in het Europese Herstel- en Veerkrachtplan, waar effectieve handhaving onderdeel van is.

Wat houdt de verlenging van de zachte landing in?

Het kabinet heeft eind december 2025 een gedeeltelijke verlenging van de zachte landing aangekondigd. Voor 2026 betekent dit:

Geen verzuimboetes bij schijnzelfstandigheid.
Handhaving begint standaard met een bedrijfsbezoek: een oriënterend gesprek gericht op verbetering.

Ten opzichte van 2025 verandert wel dat vergrijpboetes vanaf 2026 kunnen worden opgelegd bij opzet of grove schuld. Boetes kunnen oplopen van 10% tot 100% van de naheffing. Het risico blijft ook dat de Belastingdienst naheffingen kan opleggen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.

Volgens de aankondiging vervallen alle elementen van de zachte landing vanaf 1 januari 2027 definitief en zal reguliere, volledige handhaving gelden.

Belangrijk is dus te realiseren dat de verlenging van de zachte landing geen uitstel van toezicht betekent, maar alleen uitstel van specifieke boetes (verzuimboetes). De Belastingdienst controleert actief in alle sectoren en bedrijfsbezoeken kunnen leiden tot boekenonderzoek en naheffingen.

Wat betekent dit voor organisaties in de praktijk?

Niet afwachten, maar nu handelen

Doordat naheffingen met terugwerkende kracht kunnen worden opgelegd, is niets doen een hoog risico.

Het blijft raadzaam arbeidsrelaties met ZZP-ers kritisch te (her)beoordelen
met inachtneming van de door de Hoge Raad geformuleerde criteria. Daarnaast blijft het ook van belang om ervoor te zorgen dat praktijk en contract op elkaar zijn afgestemd. Documenteer de beoordeling(en) van de arbeidsrelatie ook zorgvuldig.

Conclusie

De verlenging van de zachte landing geeft organisaties in 2026 enige ademruimte, maar geen vrijbrief. De Belastingdienst blijft handhaven — alleen de lichte boetes blijven nog één jaar achterwege.

Met de komst van zwaardere vergrijpboetes in 2026 en volledige handhaving in 2027 is het essentieel dat organisaties nu hun arbeidsrelaties herijken. RSM staat uw organisatie hierin graag bij.