Niet alleen voor private equity: waarom het lucratief belang ook familiebedrijven raakt

Managementparticipaties en gefaseerde bedrijfsopvolging komen steeds vaker voor binnen familiebedrijven. Daarbij kunnen fiscale aandachtspunten ontstaan die niet altijd direct zichtbaar zijn. Een daarvan is de lucratiefbelangregeling.

Familiebedrijven onderscheiden zich vaak door hun ondernemerschap, langetermijnvisie en sterke persoonlijke betrokkenheid van aandeelhouders. Om groei en continuïteit te waarborgen, kiezen steeds meer familiebedrijven ervoor om sleutelpersonen binnen de organisatie te laten participeren. Denk aan directieleden, managementleden of toekomstige opvolgers die op deze manier sterker worden verbonden aan de onderneming.

Afhankelijk van de vormgeving kan de lucratiefbelangregeling ertoe leiden dat voordelen uit een participatie niet in box 3 of als regulier box 2 inkomen worden belast, maar onder een afzonderlijk regime in box 1 vallen. Voor familiebedrijven die werken met managementparticipaties of gefaseerde bedrijfsopvolging is het daarom belangrijk om tijdig stil te staan bij de fiscale kwalificatie van dergelijke participaties.

Wat is een lucratief belang?

Van een zogenoemd lucratief belang kan sprake zijn wanneer aandelen, vorderingen of andere vermogensrechten worden verkregen in verband met verrichte werkzaamheden en deze rechten uitzicht bieden op een bovengemiddeld rendement. Het te verwachten rendement moet, in verhouding tot het geïnvesteerde vermogen en het te lopen risico, hoger zijn dan normaal.

Daarvan wordt in ieder geval uitgegaan wanneer er meerdere soorten aandelen zijn en de verkrijger achtergestelde aandelen bezit waarvan het geplaatste aandelenkapitaal minder dan 10% van het totale geplaatste aandelenkapitaal bedraagt. Ook kan sprake zijn van een lucratief belang bij preferente aandelen die recht geven op ten minste 15% dividend per jaar.

Daarnaast zijn er andere situaties denkbaar waarin sprake kan zijn van een lucratief belang.

Als sprake is van een lucratief belang, wordt het resultaat aangemerkt als resultaat uit overige werkzaamheden. Voor en nadelen uit het lucratief belang worden op het moment van realisatie in box 1 belast. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om dividenduitkeringen, verkoopwinsten of rente uit een lening die als lucratief belang kwalificeert.

Wat verandert er in de lucratiefbelangregeling?

Bij een middellijk gehouden lucratief belang bestaat onder voorwaarden de mogelijkheid om voordelen niet in box 1, maar in box 2 te belasten. Dit geldt wanneer de belastingplichtige minimaal 5% van de aandelen of andere rechten bezit in de vennootschap die het lucratief belang houdt. Daarnaast geldt een doorstootverplichting waarbij ten minste 95% van de lucratiefbelangvoordelen in het betreffende kalenderjaar wordt uitgekeerd en als inkomen in box 2 wordt belast.

Per 1 januari 2028 verandert de effectieve belastingdruk voor deze aanmerkelijkbelangvariant. Door een multiplier wordt de belastingdruk voor voordelen die in de tweede box 2 schijf vallen verhoogd van 31% naar maximaal 36%. Voor voordelen in de eerste schijf stijgt de effectieve belastingdruk van 24,5% naar 28,45%.

Daarnaast geldt sinds 1 januari 2026 een anti misbruikmaatregel voor situaties waarin een lucratief belang eerst via een vennootschap wordt gehouden waarin geen aanmerkelijk belang bestaat, maar later alsnog een aanmerkelijk belang wordt verkregen. Daarmee wordt voorkomen dat via een overgang van box 3 naar box 2 een lager belastingtarief kan worden toegepast.

Deze wijzigingen benadrukken het belang van een tijdige beoordeling van bestaande en nieuwe participatiestructuren.

Waarom is het lucratief belang relevant voor familiebedrijven?

De lucratiefbelangregeling wordt vaak geassocieerd met private equity, maar kan ook spelen binnen familiebedrijven. Dat is met name relevant wanneer medewerkers, managers of opvolgers participeren in de onderneming.

Managementparticipatie naast familieaandeelhouders

Veel familiebedrijven laten een directeur of managementlid participeren om ondernemerschap te stimuleren en belangen gelijk te schakelen. Daarbij worden soms verschillende soorten aandelen uitgegeven die de participant laten meedelen in toekomstige waardegroei. Juist dergelijke structuren kunnen aanleiding geven voor een toets aan de lucratiefbelangregeling.

Gefaseerde bedrijfsopvolging

Bij bedrijfsopvolging worden opvolgers vaak stapsgewijs betrokken bij het eigendom van de onderneming. Wanneer daarbij bijzondere rechten of afwijkende aandelenklassen worden toegekend, kan sprake zijn van een rendement dat afwijkt van dat van reguliere aandeelhouders. Een zorgvuldige fiscale beoordeling helpt om verrassingen achteraf te voorkomen.

Private equity en familiebedrijven

Familiebedrijven werken ook samen met externe investeerders. In dergelijke structuren krijgen managers regelmatig een participatie aangeboden. Juist in die situaties kan de lucratiefbelangregeling een belangrijke rol spelen.

Welke aandachtspunten zijn belangrijk bij een managementparticipatie?

Veel discussies kunnen worden voorkomen door vooraf te beoordelen of een participatie kenmerken heeft van een lucratief belang. Daarbij is het belangrijk om onder meer vast te leggen waarom de participatie wordt toegekend, hoe de waarde is bepaald en welke risico's de participant daadwerkelijk loopt.

Lucratief belang tijdig beoordelen

De lucratiefbelangregeling speelt niet uitsluitend binnen private equity. Ook familiebedrijven krijgen ermee te maken bij managementparticipaties, bedrijfsopvolgingstrajecten en samenwerkingen met externe investeerders.

Een tijdige analyse van de fiscale gevolgen en, waar nodig, afstemming met de Belastingdienst kan helpen om fiscale onzekerheid te beperken en participatiestructuren goed te laten aansluiten bij de strategische doelstellingen van het familiebedrijf.

Overweegt u een managementparticipatie, herstructurering of bedrijfsopvolging? Neem dan contact op met uw RSM adviseur.