De vraag wanneer een lidstaat de voordelen van de Moeder-Dochterrichtlijn (MDR) mag weigeren wegens misbruik blijft de fiscale praktijk bezighouden. In zijn arrest van 15 oktober 2026 in de zaak NEO Group (C-203/25) heeft het Europese Hof van Justitie belangrijke verduidelijkingen gegeven over de reikwijdte van de Europese antimisbruikbepalingen in de MDR.

Het Hof bevestigt dat misbruik niet beperkt is tot klassieke doorstroomstructuren. Ook wanneer de dividendontvangende houdstervennootschap een reële economische activiteit uitoefent en het dividend op een later tijdstip aan de uiteindelijke aandeelhouder (UBO) wordt uitgekeerd, kan toepassing van de MDR worden geweigerd indien de dividenden deel uitmaken van een keten van transacties gericht op het verkrijgen van een belastingvoordeel voor de UBO dat het doel van de richtlijn ondermijnt.

De feiten in de zaak NEO Group

De Litouwse vennootschap NEO Group keerde dividenden uit aan haar Cypriotische moedervennootschap. Deze vennootschap oefent daadwerkelijk economische activiteiten uit en fungeert niet als loutere doorstroomvennootschap.

De Litouwse belastingdienst stelde echter dat de dividenduitkeringen onderdeel waren van een bredere reeks transacties binnen de groep die uiteindelijk ertoe leidde dat dividenden terechtkwamen bij de uiteindelijke aandeelhouder (UBO), waardoor via een kunstmatige constructie Litouwse dividendbelasting werd vermeden. Daarom weigerde de Litouwse belastingdienst de vrijstelling van dividendbelasting toe te passen op grond van de antimisbruikbepaling van de MDR.

Het oordeel van het Hof van Justitie over de antimisbruiktoets

1. Ook een operationele holding kan betrokken zijn bij misbruik

Het Hof verwerpt het uitgangspunt dat alleen doorstroomvennootschappen aanleiding kunnen geven tot misbruik van de MDR. Dat een moedermaatschappij daadwerkelijk economische activiteiten verricht, sluit op zichzelf niet uit dat zij deel uitmaakt van een kunstmatige constructie. De beoordeling moet plaatsvinden aan de hand van een objectieve analyse van alle relevante feiten en omstandigheden binnen de gehele transactieketen.

2. De volledige transactieketen moet worden onderzocht

Het Hof benadrukt dat belastingautoriteiten niet beperkt zijn tot de directe dividenduitkering. Ook transacties die vóór of na de dividenduitkering plaatsvinden, kunnen worden betrokken bij de beoordeling of sprake is van misbruik, zelfs wanneer die buiten de bronstaat plaatsvinden en deel uitmaken van dezelfde transactieketen. Daarmee bevestigt het Hof dat de antimisbruiktoets in de MDR een integraal onderzoek vereist naar de economische realiteit van de gehele keten van transacties.

3. Het belastingvoordeel hoeft niet bij de dividendontvanger terecht te komen

Een belangrijke verduidelijking betreft het subjectieve vereiste: het verkrijgen van een belastingvoordeel dat doel of toepassing van de MDR ondermijnt. Het Hof oordeelt dat niet noodzakelijk is dat de dividenduitkerende dochtermaatschappij of de directe dividendontvanger zelf het belastingvoordeel geniet.

Voldoende is dat het belastingvoordeel uiteindelijk terechtkomt bij een andere partij in de structuur, bijvoorbeeld de natuurlijke persoon of rechtspersoon die direct of indirect de groep controleert. Waar dit belastingvoordeel ontstaat, of de fase binnen de transactieketen waarin dit voordeel wordt gerealiseerd, is daarbij niet doorslaggevend.

4. Overeenstemmende bedragen kunnen wijzen op misbruik

Het Hof geeft verder aanwijzingen voor het constateren van misbruik. Wanneer ontvangen dividenden qua omvang overeenkomen met bedragen die later via een reeks van transacties ten goede komen aan een natuurlijk persoon of een rechtspersoon die zeggenschap uitoefent, kan dat een relevante aanwijzing zijn voor het bestaan van een kunstmatige constructie.

Een snelle een-op-een doorbetaling is dus niet vereist om misbruik aan te nemen. Het Hof stelt wel een duidelijke grens: een dergelijke reeks van transacties kan niet leiden tot een algemeen vermoeden van misbruik. Steeds zal een beoordeling van alle relevante feiten en omstandigheden noodzakelijk blijven.

5. Kennis van de dochtermaatschappij is niet vereist

Het Hof oordeelt daarnaast dat niet hoeft te worden aangetoond dat de dividenduitkerende dochtermaatschappij zelf wist of had kunnen weten dat sprake was van een kunstmatige constructie. Een element van misbruik kan reeds aanwezig zijn indien ten minste één vennootschap binnen de structuur of de uiteindelijke gerechtigde kennis had van het opzetten van de constructie ter verkrijging van een belastingvoordeel dat het doel van de MDR ondermijnt.

6. De nationale rechter beoordeelt of sprake is van misbruik

Het Hof oordeelt vervolgens ook dat het aan de nationale rechter is voorbehouden om op basis van alle relevante feiten en omstandigheden vast te stellen dat sprake is van misbruik, waarbij overigens de bewijslast in eerste instantie op de belastingdienst rust.

Betekenis voor de praktijk: substance en de gehele transactieketen

Na deze uitspraak is de focus verschoven van voldoende substance in de tussenhoudster naar een bredere analyse van de economische realiteit van de gehele keten van transacties.

Voor de praktijk betekent dit dat een dividenduitkerende operationele vennootschap, zelfs bij aanwezigheid van voldoende substance, de vrijstelling van dividendbelasting toch niet mag toepassen als de dividenduitkering functioneel bijdraagt aan een opvolgende reeks van transacties die geheel of gedeeltelijk zijn verricht zonder enig economisch doel (en dus kunstmatig zijn), waardoor een belastingvoordeel wordt verkregen door een uiteindelijk gerechtigde, in het geval de Moeder-Dochterrichtlijn dit voordeel niet zou toekennen bij een rechtstreekse dividenduitkering aan deze natuurlijke persoon of rechtspersoon.

Mogelijke gevolgen voor de deelnemingsvrijstelling

In deze zaak gaat het over de vrijstelling van bronbelasting op grond van de Moeder-Dochterrichtlijn en heeft het Hof geen uitspraak gedaan over de deelnemingsvrijstelling bij de dividendontvangende vennootschap. Het ontbreken van ‘echte’ substance werkt echter niet in het voordeel van de dividendontvangende vennootschap en kan op basis van deze uitspraak mogelijk tot een discussie leiden over de toepassing van de deelnemingsvrijstelling.

Do you have a question? We will get back to you as soon as possible.

We use this form to collect your contact details so that we can get in touch with you. Your personal data will never be shared with third parties. Please see our Privacy Statement for information on how we handle your personal data.